Verstandelijk gehandicaptenzorg
Menu

Zonder oordeel een gesprek voeren over de kinderwens

21 januari 2020 Door de redactie Geen reacties

Het programma Nu Niet Zwanger maakt een kinderwens, seksualiteit en anticonceptie bespreekbaar. Nu Niet Zwanger gaat uit van de presentiebenadering, door professor Andries Baart begin deze eeuw geïntroduceerd, en houdt in dat je als hulpverlener open en onbevangen en met aandacht in gesprek gaat met cliënten, waarbij je werkt vanuit de relatie. Marijana Laus, inhoudelijk coördinator Nu Niet Zwanger regio Midden Brabant, vertelt hoe je voorkomt dat je het gesprek aangaat vanuit angst: ‘Je gaat open een gesprek aan, vanuit het idee er te willen zijn voor die persoon op dat moment.’

Marijana Laus was sinds 2015 en tot voor kort bij MEE regio Tilburg aandachtsfunctionaris Nu Niet Zwanger. Sinds 2018 is zij inhoudelijk coördinator in regio Midden Brabant. Ze vertelt wat het werken vanuit Nu Niet Zwanger in de praktijk betekent.

Wat was de aanleiding voor het programma?
“De vraag waar je als hulpverlener in de praktijk tegenaan loopt, is wat je kunt doen als je zorgen hebt over cliënten waarbij er

  • meerdere problemen tegelijkertijd spelen,
  • die elkaar versterken en op elkaar inwerken,
  • en waar mogelijk een kindje ongepland en/of ongewenst geboren zou kunnen worden.


Wat zou het betekenen als je met deze mensen proactief vanuit presentie, zonder oordeel, in gesprek gaat over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie, waarbij zij het gevoel hebben de regie te hebben en hun eigen keuzes te kunnen maken?”

Gebeurt dat nog niet genoeg in de praktijk?
“Er ligt nog steeds een taboe op het bespreken van kinderwens en seksualiteit. Als kinderwens en seksualiteit niet direct de hulpvraag is, dan komt dit vaak ook niet aan de orde. Terwijl we vervolgens wel met vreselijke situaties worden geconfronteerd, waarin er veel leed wordt toegebracht aan de ouders en het kind.”

Hoe kun je dit doorbreken en mensen toch de regie geven?
“Door het onderwerp vanuit het menselijke aspect te benaderen. Je bent hulpverlener, je bespreekt verschillende levensgebieden, dus ook kinderwens en seksualiteit. En door je open op te stellen en de onderwerpen samen eerlijk te bespreken. ‘Wat zou het voor jou betekenen als je nu zwanger zou zijn?’ is bijvoorbeeld zo’n open vraag.

Ieder verhaal is weer uniek. Natuurlijk heb je hulpmiddelen, zoals de methodiekbeschrijving van Nu Niet Zwanger, de kinderwenskoffer van ASVZ en de anticonceptiekoffer van Rutgers, maar het gaat er vooral om dat je vanuit presentie werkt. Je gaat niet vanuit een vooropgezet doel het gesprek aan, maar vanuit openheid, en vanuit het idee er te willen zijn voor die persoon op dat moment. Het gesprek bepaalt het verloop van het contact.”

Hoe laat je je oordeel en doelen los als je als hulpverlener ziet aankomen dat een zwangerschap echt niet verstandig is?
“Ik herken de struggle, ik heb zelf bijna twintig jaar gewerkt met gezinnen waarin multi-problematiek speelde. Natuurlijk heb je je eigen gedachten als je over een casus leest of hoort. Maar het gaat erom wat jij daar als professional mee doet. Als je merkt dat dit je belemmert om het gesprek open aan te gaan, dan moet je dit intern delen, coaching krijgen en zo nodig vragen of iemand het gesprek kan overnemen. Want vooringenomen een gesprek aangaan kan gewoon niet. Zo zou je zelf ook niet benaderd willen worden. Bovendien levert het ook niets op. Vaak hebben de cliënten veel meegemaakt en voelen ze haarfijn aan of je oprecht bent of dat je vooraf al iets van hen vindt.”

En wat als je bang bent dat een gesprek over de kinderwens iets zal aanwakkeren waar mensen niet klaar voor zijn?
“Dat heb ik in de praktijk nog nooit meegemaakt. Seksualiteit en een kinderwens zijn onderdeel van het leven, dus dit bespreek je ook. Het helpt juist als mensen de kans krijgen om bewust met de nodige ondersteuning na te denken of zij een kindje willen en op welk moment dat gewenst zou zijn. Dan kunnen ze een keuze maken voor dat moment in hun leven. En dat kan ertoe leiden dat ze voor zichzelf op een rijtje zetten wat er eerst moet gebeuren, bijvoorbeeld uit de schulden komen, therapie afmaken, werken aan hun verslaving, aan de relatie, de juiste partner vinden etcetera. En dat ze vanuit deze motivatie in het hier en nu voor anticonceptie kiezen.

Als je uit angst handelt als hulpverlener, dan bereik je weinig en is de kans groot dat er geen vertrouwen groeit in het gesprek. Juist vanuit dat gevoel van vertrouwen weten cliënten dat ze niet veroordeeld worden en ontstaat ruimte om eerlijk in gesprek te blijven, en om een voor zichzelf passende keuze te maken. Van de vrouwen die ik heb ondersteund, krijg ik juist terug dat ze dat waarderen: dat ze zich gehoord voelen. Wat ze vooral ook van belang vinden is dat je zegt wat je doet en doet wat je zegt. Zoals een vrouw die na onbeschermde seks te hebben gehad een appje naar me stuurde en merkte dat ik er voor haar was, zonder oordeel. Daardoor konden we samen weer in gesprek over wat ze nodig had op dat moment.”

Succesfactoren
Waarom werkt de Nu Niet Zwanger-aanpak? Vijf factoren blijken essentieel: kennis, verantwoordelijkheid, sociale context, emotie en geld. En deze factoren spelen zowel bij cliënten als bij hulpverleners een rol. In een gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie is aandacht voor al deze factoren van belang:

  • Kennis: kennistekort en verkeerde aannames over zwanger worden en anticonceptie komen voor bij zowel cliënten als hulpverleners. Voldoende kennis is essentieel om de juiste keuze te maken of goede begeleiding te bieden. Hulpverleners worden vanuit het programma geschoold, onder meer via een e-learning.
  • Verantwoordelijkheid: je kan de verantwoordelijkheid rond dit onderwerp niet bij iedere cliënt zelf neerleggen. Als hulpverlener is het belangrijk je bewust te zijn van je verantwoordelijkheid en de mogelijkheden op dit gebied. Ga het gesprek aan als je je zorgen maakt over of de kinderwens op dit moment passend is en durf het bespreekbaar te maken als je vermoedt dat het bieden van een veilige omgeving voor een kind niet mogelijk lijkt.
    Sluit aan bij de cliënt en bied, als er geen kinderwens is, begeleiding totdat anticonceptie daadwerkelijk gerealiseerd is. Ook nazorg is belangrijk: is het gekozen middel inderdaad passend en wordt het goed toegepast? Wanneer is het middel verlopen en wie gaat er dan opnieuw het gesprek aan? Nu Niet Zwanger kan ondersteunen bij de opvolging.
  • Sociale context: ouders, familie, vrienden en ook culturele achtergrond hebben veel invloed op ideeën over het krijgen van kinderen en anticonceptie. Hier moet je als begeleider rekening mee houden en op doorvragen. Als hulpverlener kan je werkomgeving belemmerend of juist stimulerend werken om de onderwerpen bespreekbaar te maken. De aandachtsfunctionarissen helpen binnen organisaties om hier mee aan de slag te gaan.
  • Emotie: een kind krijgen is voor velen een existentiële wens, waarbij veel emoties meespelen. Het is belangrijk de tijd te nemen om vertrouwen op te bouwen. En als je als begeleider handelingsverlegenheid ervaart, ga in gesprek met collega’s of de aandachtsfunctionaris. In de intervisies is hier ook aandacht voor.
  • Geld: geld kan een belangrijke factor zijn bij de keuze voor een bepaald soort anticonceptiemiddel. Op korte termijn is de pil goedkoper dan langduriger middelen zoals een spiraaltje of Implanon, die wellicht beter passen. Door het anticonceptiepotje binnen het programma kan een passende keuze worden gemaakt, los van kostenoverwegingen.  


Het landelijk team Nu Niet Zwanger is in 2018 bij GGD GHOR Nederland gestart. Op dit moment wordt dit programma uitgevoerd in 63 gemeenten. Meer informatie over het programma en waar het beschikbaar is, vind je op www.nunietzwanger.nl.

Lees ook: Nu Niet Zwanger: Wie bespreekt de kinderwens met cliënten?

Meer leren
Op 15 mei organiseert KLIK een studiedag over het programma Nu Niet Zwanger. Tijdens deze studiedag leer je meer over het programma en hoor je ervaringen uit de praktijk over hoe je kinderwens, seksualiteit en anticonceptie bespreekt. Zie www.klik.org/studiedagen.  |

TekstLaura Rust en Pauline Tichelman, landelijk team Nu Niet Zwanger GGD GHOR Nederland

Foto van een gesprek van Marijana Laus, inhoudelijk coördinator Nu Niet Zwanger regio Midden Brabant, met een acteur over de kinderwens (uit een film in het e-learningprogramma van Nu Niet Zwanger voor deelnemende professionals).