Kenniscentrum verstandelijk gehandicaptenzorg
Menu

Nu Niet Zwanger: Wie bespreekt de kinderwens met cliënten?

21 januari 2020 Door de redactie Geen reacties

Wanneer een cliënt begint over zijn of haar kinderwens, ga je hierover in gesprek. Maar ook juist ruim voor die tijd wil je het onderwerp bespreken. Hoe doe je dat? Afgelopen jaren hebben zorgverleners ervaring opgedaan met het praten over de kinderwens, seksualiteit en anticonceptie in het programma Nu Niet Zwanger. | Foto van een gesprek met een acteur over de kinderwens uit een film in het e-learningprogramma van Nu Niet Zwanger voor deelnemende professionals

Silvia is 26 jaar, werkt in de horeca als afwashulp en heeft een IQ van 67. Ze zou graag een relatie willen hebben maar dat lukt haar moeilijk. Wel heeft ze steeds korte relaties achter elkaar. Silvia woont zelfstandig met haar drie katten, ze zit in de schuldsanering en heeft last van sombere gevoelens. Ze krijgt hiervoor begeleiding vanuit diverse organisaties. Silvia slikte de pil. Omdat ze vindt dat ze daar te dik van wordt, is ze daar nu mee gestopt.

Silvia wordt begeleid door verschillende hulpverleners. Wie bespreekt met haar of ze een kinderwens heeft?

Mensen met een verstandelijke beperking krijgen advies en ondersteuning op allerlei gebieden van hun leven. Deze ondersteuning is erop gericht om hen te helpen zo zelfredzaam mogelijk te zijn. Waar het gaat om de onderwerpen kinderwens, seksualiteit en anticonceptie is deze ondersteuning in de praktijk niet vanzelfsprekend. De onderwerpen worden gezien als ‘te persoonlijk’, ‘emotioneel beladen’ of ‘niet mijn verantwoordelijkheid’. Terwijl er vaak grote zorgen zijn als een cliënt zwanger is.

Anticonceptie
In Nederland wordt van je verwacht dat je zelf je anticonceptie regelt. Om dat te kunnen, vraagt dit allereerst kennis over hoe je zwanger kunt worden en hoe je je hiertegen kunt beschermen als je geen kinderwens hebt.

Vervolgens is het in het ingewikkelde zorgsysteem in Nederland niet eenvoudig om alle benodigde stappen te zetten. Een afspraak maken bij de huisarts kan dan al een obstakel zijn. Daarnaast werken huisartsen vooral vraaggericht, dus je moet al met een duidelijke vraag komen.

‘Veel ongewenste zwangerschappen ontstaan door verkeerd gebruik van de anticonceptiepil’

Huisartsen hebben ook niet altijd de tijd om het gesprek te voeren over wat passende anticonceptie is, en kiezen vaak voor het standaardmiddel: de pil. Niet altijd het meest geschikte middel, ook niet voor LVB-cliënten. Vervolgens controleert niemand of je het recept daadwerkelijk bij de apotheek hebt opgehaald, en of je het anticonceptiemiddel wel op de juiste manier gebruikt. Veel ongeplande, ongewenste zwangerschappen ontstaan door verkeerd gebruik van de anticonceptiepil.

MEE-consulent: “Ik dacht dat zij de pil gebruikte. Dat had ze me eerder verteld. Maar toen ik vroeg welke pil ze gebruikte, vertelde zij mij dat ze alleen de pil gebruikt als ze seks heeft.”

Leed voorkomen
Het programma Nu Niet Zwanger is in de praktijk ontstaan om hierin verandering te brengen. Het ondersteunt kwetsbare (potentiële) ouders om regie te nemen over hun kinderwens met als doel ongeplande, ongewenste zwangerschappen te voorkomen. Door een persoonlijk gesprek aan te gaan over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. En door aan te sluiten bij hun leefwereld en samen te kijken naar hun vragen, behoeften, barrières en mogelijkheden.

Het programma is in 2014 in Tilburg ontwikkeld door verpleegkundig specialist Connie Rijlaarsdam, naar aanleiding van een casus van een verslaafde, dakloze vrouw die voor de tweede keer zwanger was. Het eerste kindje was na de geboorte uit huis geplaatst. Een jaar later zaten dezelfde zeven hulpverleners om tafel om deze tweede zwangerschap te bespreken. Geen van de hulpverleners had het onderwerp kinderwens of anticonceptie met haar besproken.

De vrouw had helemaal geen kinderwens, en was boos op de hulpverlening: “Hoe kan het dat ik nu weer zwanger ben?” In een pilot ging Connie met 30 kwetsbare vrouwen in gesprek over kinderwens, seksualiteit en anticonceptie. De meerderheid bleek helemaal geen kinderwens te hebben. 86% van de vrouwen koos vrijwillig en gemotiveerd voor passende anticonceptie. Het programma Nu Niet Zwanger was geboren.

Ook in Rotterdam en daarna Nijmegen werd het programma door Connie opgezet, met vergelijkbare resultaten. Het programma wordt nu landelijk uitgerold met subsidie van het ministerie van VWS.

Vertrouwen en respect
De kern van Nu Niet Zwanger is werken vanuit Presentie, waarbij je een vertrouwensrelatie opbouwt. Deze benadering staat voor respectvol omgaan met de cliënt, tijd nemen, aandacht geven en afstemming zoeken bij de ander, aansluiten op het tempo, de taal, de eigen wijsheid, de ruimte en de netwerken van de cliënt. Je staat als het ware ‘naast de cliënt’.

In het gesprek verken je of er überhaupt sprake is van een kinderwens of risico voor een ongeplande en ongewenste zwangerschap. Op het moment dat er geen sprake is van een kinderwens kan je in gesprek over passende anticonceptie. Is er wel sprake van een kinderwens, dan is de volgende stap het verkennen van die kinderwens.

klik_1_2020_thema_nu_niet_zwanger_1.jpg
Beeld uit een film van een kinderwensgesprek in de e-learning van Nu niet zwanger

Geef ruimte aan de cliënt, luister en vraag door. Neem hiervoor de tijd. Waarom wil hij of zij een kind? Is er ook echt sprake van de wens om vader of moeder te worden of gaat het om het zorgen voor iemand, of om erbij te horen? ‘De Koffer: Kinderen, waar kies ik voor?’ van ASVZ geeft meer handvatten hiervoor en oefenmateriaal voor het voeren van deze gesprekken.

Netwerk
Lokaal wordt er binnen Nu Niet Zwanger een netwerk gevormd van hulpverlenersorganisaties en medische ketenpartners. Bij iedere hulpverlenersorganisatie die te maken heeft met kwetsbare (potentiële) ouders worden minimaal twee aandachtsfunctionarissen aangesteld die het onderwerp op de agenda zetten en hun collega’s scholen en ondersteunen. Een inhoudelijk coördinator bij veelal de GGD traint de aandachtsfunctionarissen en verzorgt vier keer per jaar intervisie. Deze coördinator kan ook worden ingeschakeld bij complexe situaties om de gesprekken over te nemen.

Als financiering van de anticonceptiemiddelen een probleem is, kan er een beroep worden gedaan op ‘een potje met geld’. De inhoudelijk coördinator helpt waar nodig om de opvolging van de cliënt na afloop van de werkzame periode van het anticonceptiemiddel te waarborgen, door opname van de cliëntgegevens (na toestemming) in een registratiesysteem. Waar bij de keuze voor anticonceptie de reguliere route via de huisarts niet mogelijk is, bijvoorbeeld omdat de huisarts geen anticonceptie plaatst of de cliënt niet naar de eigen huisarts wil, kan maatwerk geboden worden door gebruik te maken van een netwerk van (huis)artsen, verloskundigen en gynaecologen.

Vergeet mannen niet
Huub is een alleenstaande man met een licht verstandelijke beperking van 42 jaar. Hij heeft twee kinderen (18 en 5) bij verschillende moeders. De kinderen verblijven regelmatig bij hem. Hij heeft momenteel weer een vriendin, maar hij durft geen seksueel contact met haar te hebben, omdat hij bang is voor een zwangerschap. Zijn vriendin geeft aan de pil te slikken, maar daar heeft Huub slechte ervaringen mee. Hij zou graag gesteriliseerd willen worden, maar is bang voor de ingreep.

In meerdere gesprekken wordt vanuit presentie doorgevraagd op zijn kinderwens en de belemmeringen bij zijn wens voor sterilisatie. Huub geeft aan het lastig te vinden om dit te bespreken met een vrouwelijke hulpverlener. Hij is positief over het voorstel om met een mannelijke huisarts die vasectomie (sterilisatie bij de man) uitvoert te spreken. Aan de huisarts kan hij zijn vragen kwijt en met vertrouwen laat hij zich steriliseren.

Als het gaat om kinderwens en anticonceptie wordt er vaak naar de vrouw gekeken, maar ook mannen kunnen een kinderwens hebben of juist geen kinderen (meer) willen. Voor mannen zijn er slechts twee opties bij bescherming tegen een zwangerschap: het condoom of sterilisatie. Veel mannen twijfelen over sterilisatie vanwege de definitieve keuze dat ze daarna nooit meer een kind kunnen verwekken (bij een eventuele nieuwe partner). Ook zijn mannen soms bang dat na sterilisatie de erectie minder is, het seksuele genot afneemt of dat hun mannelijkheid in de kern wordt aangetast. Hoe kan je hiermee omgaan?

  • Onderken de zorgen, laat weten dat meer mannen deze zorgen hebben, maar dat in de praktijk het seksuele plezier niet minder is of erectie afneemt.
  • Besteed aandacht aan alle mogelijke belemmeringen of aarzelingen en geef de juiste informatie.
  • Gebruik eenvoudige zinnen en begrijpelijke taal.
  • Check of de ander de informatie goed heeft begrepen door het gesprek te laten samenvatten of te herhalen.
  • Gebruik audiovisueel materiaal bij de uitleg van een sterilisatie (bijvoorbeeld Zanzu.nl).  |


Lees ook: Zonder oordeel een gesprek voeren over de kinderwens

Tekst Laura Rust en Pauline Tichelman, landelijk team Nu Niet Zwanger GGD GHOR Nederland

Foto van een gesprek van Marijana Laus, inhoudelijk coördinator Nu Niet Zwanger regio Midden Brabant, met een acteur over de kinderwens (uit een film in het e-learningprogramma van Nu Niet Zwanger voor deelnemende professionals).

Het landelijk team Nu Niet Zwanger is in 2018 bij GGD GHOR Nederland gestart. Op dit moment wordt dit programma uitgevoerd in 63 gemeenten. Meer informatie over het programma en waar het beschikbaar is, vind je op www.nunietzwanger.nl.

Meer leren?
Op 15 mei organiseert KLIK een studiedag over het programma Nu Niet Zwanger. Tijdens deze studiedag leer je meer over het programma en hoor je ervaringen uit de praktijk over hoe je kinderwens, seksualiteit en anticonceptie bespreekt. Zie www.klik.org/studiedagen.

Wil je reageren op dit artikel? Log dan in als abonnee!

Abonneren