Vroege steun voor ouders met verstandelijke beperking nodig

In de jeugdbescherming zijn ouders met een verstandelijke beperking oververtegenwoordigd, vooral met kinderen jonger dan één jaar. Gedragswetenschapper Annick Zijlstra deed promotieonderzoek naar deze gezinnen. Volgens haar kunnen veel meer kinderen veilig thuis opgroeien met tijdige, passende steun. Op 6 november promoveerde Annick aan de UvA.

Nog vaak wordt gedacht dat de verstandelijke beperking van de ouders voor onveilige opvoedsituaties zorgt. Maar de promovenda laat met haar onderzoek zien dat de beperking zelf niet de verklaring is voor de onveilige situatie. Die heeft veel meer te maken met een opeenstapeling van problemen bij de ouders. Denk aan een klein sociaal netwerk, armoede en eigen problematische jeugd. Dit vergroot de kans op zwaardere kinderbeschermingsmaatregelen.

Risicoprofielen
Annick onderscheidt drie risicoprofielen onder ouders met een verstandelijke beperking, het is immers geen homogene groep:

1. Gezinnen waarvan beide ouders een verstandelijke beperking hebben met relatief weinig bijkomende problemen.
2. Gezinnen die kampen met meervoudige en complexe problematiek.
3. Alleenstaande moeders met een beperkt sociaal netwerk.

Vooral de onder 2 en 3 genoemde risicoprofielen hebben een grotere kans op zwaardere kinderbeschermingsmaatregelen.

Passende hulp ontbreekt
Er is eveneens gekeken naar de bestaande hulpverlening aan deze ouders. Die schiet tekort, oordeelt Annick. Er zijn volgens haar weinig interventies die op deze specifieke doelgroep zijn toegesneden. Ook is de effectiviteit van deze interventies beperkt of er is onvoldoende onderzoek naar gedaan.

Dat baart de promovenda zorgen, zo stelt ze in een artikel op de UvA-website. “We hebben een hoog aantal ouders met een verstandelijke beperking in de jeugdbescherming, maar passende ondersteuning ontbreekt vaak.”

Veilige start
Annick onderzocht de effectiviteit van een nieuwe interventie – Veilige Start – bij een kleine twintig gezinnen. Deze aanpak is ontwikkeld met en voor aanstaande ouders met een verstandelijke beperking en biedt ondersteuning vanaf de zwangerschap tot in de eerste levensjaren van het kind.

‘Voorzicht bemoedigend’, zo noemt Annick de resultaten van haar onderzoek naar Veilige Start. De aanpak is toe te passen in gezinnen met een opeenstapeling van complexe problemen en zowel ouders als hulpverleners zijn erover te spreken. Er is sprake van een duidelijke afname van de kans op uithuisplaatsing van het kind.

Annick benadrukt dat het niet de vraag is óf ouders met een verstandelijke beperking hun kind goed genoeg kunnen opvoeden, maar juist wat zij nodig hebben om dit voor elkaar te krijgen.  |

Download de digitale versie van Annick Zijlstra’s proefschrift ‘Supporting today, preparing tomorrow’s parents. Understanding and improving early support for expectant parents with intellectual disabilities’ in de UvA-bibliotheek.