Omgaan met agressie

Jör stelde de volgende vraag:

Ik zit net op jullie site te lezen hoe je als woonbegeleider om moet gaan met agressie. Nu volg ik sinds kort de opleiding MGZ-4 en ben ik leerling werknemer bij Ipse de Bruggen. Ik werk op een locatie met cliënten met moeilijk verstaanbaar gedrag en gedragsproblemen. Op zich gaat het heel lekker maar ik ben voor 1 cliënt angstig. Hij kan niet praten en heeft een sociaal-emotionele leeftijd van 4 maanden. Afgelopen week heb ik hem alleen begeleid en op het moment dat ik hem wilde aankleden ging hij op zijn vinger bijten, stond op en schopte zijn schoenen door de kamer. Ik schrok me dood, ben zijn kamer uit gelopen en heb gewacht op mijn werkbegeleidster. Zij vertelde mij dat hij mij aan het uitproberen is en op deze manier dingen wil afdwingen. Maar hij heeft nu dus door dat ik angstig ben voor hem. Bij de antwoorden op uw site staat dat je aan je houding moet laten zien dat je de zaak onder controle hebt en niet bang bent. Maar daar prikken ze dan toch zo doorheen? Als jij al angstig bent kun je toch nooit zeker overkomen? Ik weet dat je hier doorheen moet, en dat het allemaal wel goed komt, maar hebben jullie tips om hier snel doorheen te komen?

Antwoord
Ik begrijp je goed. Je bent natuurlijk geschrokken, dat geeft niet. Omgaan met agressie moet je en kun je leren. Er zijn maar weinig mensen die daar van nature makkelijk mee omgaan. Ondanks dat het moeilijk is, is het wel belangrijk dat je inderdaad laat zien dat je niet bang bent; maar je hebt ook gelijk dat als je wel bang bent dat aan je lichaamstaal is af te lezen.
Wat ik zou doen als ik jou was is het volgende. In gesprek gaan met je collega's (misschien eerst met je werkbegeleider) en met hen bespreken waar je bang voor bent en wat je van de client kunt verwachten aan agressie. Lees ook zijn zorgplan goed zodat je begrijpt hoe hij 'in elkaar zit'. Vervolgens met hen praten over en oefenen in hoe je met die client om kunt gaan. Hoe doen zij het bijvoorbeeld? Verder zou je met de gedragswetenschapper in gesprek kunnen gaan en/of mogelijk een training omgaan met agressie volgen. Ik wens je veel succes en blijf erover praten, ook dat is belangrijk.

Caroline Holtslag

Bang voor het ziekenhuis

Fenneke stelde de volgende vraag:

Een 8-jarig, zeer moeilijk lerend, klantje van mij wil niet meer met zijn moeder mee als hij naar het ziekenhuis moet. Doordat hij vaak bloed heeft moeten laten prikken en dit vreseljk vindt, is hij bang geworden. Bestaan er materialen, bijvoorbeeld boekjes, die moeder kunnen helpen om het minder eng voor hem te maken?

Antwoord
Ga een keer samen naar het ziekenhuis, zonder dat er bloed afgenomen moet worden. Zodat het kindje kan ervaren dat het ziekenhuis niet alleen pijn betekent. Doe dat samen met het invullen van het paspoort. Want daarin kan hij aangeven wat hij zo vervelend vindt. Maar wees wel eerlijk, dat het altijd pijn zal doen. En dat dat wel heel vervelend is. Laat ook in het ziekenhuis door hem vertellen hoe hij denkt dat het wat minder vervelend voor hem kan zijn. Misschien dat hij zijn moeder tegelijk een hele stevige hand mag geven, erin knijpen zo hard hij kan, of dat hij echt even een heel harde schreeuw mag geven. Of dat hij zijn favoriete computerspelletje mag meenemen of naar tv mag kijken tijdens het bloed afnemen. Laat hem dat ook oefenen zonder de bloedafname, dus droog oefenen. Dit alles in het ziekenhuis doen, is beter dan thuis 'droog oefenen', omdat de associatie met de plek belangrijk is.
Verder kan moeder en zoontje op het internet kijken naar welke boekjes er allemaal zijn. Of naar de bibliotheek gaan samen. Daar zijn ook heel veel van deze boekjes. Als ze het samen doen, wordt het een gezamenlijk project en waarschijnlijk effectiever dan dat moeder het alleen doet.
Een idee is misschien ook dat iemand anders (samen met moeder), die ook door het kindje vertrouwd wordt, meegaat naar het ziekenhuis, om even het gevoel van het kindje te doorbreken dat als hij met moeder gaat het altijd pijn betekent. Wel moet dit bezoek voorbereid worden, zoals hierboven vermeld, want het kindje zal zelf moeten leren omgaan met pijn, en dat is niet gemakkelijk.
Op het internet is heel veel informatie te vinden. Het paspoort is erg goed en speels, omdat het samen met het kindje ingevuld kan worden.

Gerrie Lammé

Vrijheidsbeperkende maatregelen

Hanneke stelde de volgende vraag:

Als uitzendkracht heb ik op het moment te maken met een moeilijke jongen die woont in een instituut voor verstandelijk gehandicapten. Deze jongen mag volgens een collega door één persoon vastgehouden te worden door zijn arm op de rug te leggen en dan ook nog door te duwen, zodat hij doet wat er gezegd wordt. Volgens deze collega doet het hele team dat. Dat kan toch niet? Volgens mij mag je nog geen cliënt aanraken totdat het in de Middelen en Maatregelen (M&M) staat. En Controle Fysieke Beheersing (CFB) mag je in die in die gevallen alleen met zijn tweeën toepassen. En dan ook nog eens volgens de regels. (Ik ben pissed off!).

Antwoord
Terecht dat je nijdig bent. Je schrijft dat het gaat om een jongen die in een instituut woont voor verstandelijk gehandicapten. Als hij 12 jaar of ouder is, geldt de bescherming van de Wet BOPZ. Er moet dan een behandelingsplan voor hem gemaakt zijn, waarin staat welke middelen en maatregelen eventueel kunnen worden toegepast. Zijn arm op zijn rug draaien en doorduwen zal daar niet bij staan! Dit is een handeling die pijn doet en vernederend is.
Voor kinderen tot 12 jaar geldt de BOPZ-bescherming niet. Zij moeten het doen met de algemene uitgangspunten van goed hulpverlenerschap uit de Wet op de geneeskundige behandelingsovereenkomst (WGBO). Fysieke beperking van kinderen komt veel voor, variërend van bij de arm pakken tot oppakken, naar een andere kamer brengen en fixeren. Begeleiders doen dit met de beste (pedagogische) bedoelingen en zijn zich vaak onvoldoende bewust van de rechten van het kind.
Voor de jeugdpsychiatrie geldt een richtlijn 'fysieke inperking', die ook goed toepasbaar is op kinderen met een verstandelijke handicap. Volgens deze richtlijn kan fysieke inperking afbreuk doen aan het zelfrespect van het kind en voelen kinderen het al snel als straf. De richtlijn geeft een aantal criteria en zorgvuldigheidseisen als leidraad voor het handelen in dit soort situaties, zoals vasthouden bij de pols, arm of andere delen van het lichaam. Mechanische vormen van fixatie, zoals vastbinden op een bed of een stoel, behoren volgens de richtlijn bij kinderen jonger dan 12 jaar niet te worden toegepast. De richtlijn kun je bestellen bij GGZ Nederland.

Jan Delfgaauw