In het septembernummer van Klik wordt in een recensie aandacht gegeven aan ons boek Rechten van cliënten met een beperking. Dit boek hebben wij geschreven voor begeleiders in de zorg. De informatie wordt naar onze mening zeer overzichtelijk en toegankelijk gepresenteerd aan de hand van casuïstiek uit de praktijk. Wij betreuren het dan ook zeer dat in de recensie staat dat het boek zijn doel voorbijschiet omdat de begeleider niet alles zou beslissen.

Natuurlijk hebben begeleiders niet alles zelf in de hand en zijn ze voor veel zaken afhankelijk van wat de zorgaanbieder/instelling doet. Wij hebben echter bewust de keuze gemaakt om dit gegeven grotendeels buiten beschouwing te laten, en juist te kijken wat je als begeleider en als team wél zelf kunt doen in dilemma’s rond de rechten van cliënten. Want als begeleider kun je samen met je team heel veel doen om de rechtspositie van cliënten te verbeteren. Het is een illusie om je te verschuilen achter de grote organisatie. Als begeleider heb je ook een eigen verantwoordelijkheid. Dit uitgangspunt staat ook centraal in de VGN-handreiking <i>Nadenken over vrijheidsbeperking van de cliënt</i>. Een begeleider heeft een signaalfunctie als de randvoorwaarden niet goed zijn, en als je merkt dat in de organisatie dilemma’s niet serieus worden genomen en niet in het voordeel van de cliënt uitpakken. Als begeleider heb je dan de taak om de kwaliteit van zorg en het welzijn van de cliënt voorop te stellen. Ook en juist als de organisatie zijn verantwoordelijkheid onvoldoende oppakt en daardoor de rol van de begeleider niet optimaal is, moet dat de inzet zijn.
Ons boek helpt begeleiders om de keuzes/dilemma’s waar zij dagelijks voor staan het hoofd te bieden, en laat juist zien dat een begeleider niet alleen afhankelijk is van wat de instelling regelt en doet. Het boek biedt inzicht in de rechten van cliënten, en handvatten om als goede begeleider met de diversiteit aan dilemma’s om te gaan. Natuurlijk verwachten wij niet dat je als begeleider zelf alle problemen oplost, maar de inhoud van het boek biedt wel mogelijkheden om te verkennen wat je zelf als begeleider kunt betekenen voor een cliënt als het gaat om zijn rechten.

In de recensie wordt ook een kritische opmerking gemaakt over de Zweedse band. Als deze niet meer gebruikt zou worden, zouden we dat natuurlijk alleen maar toejuichen, maar bijvoorbeeld het zorg-voor-beter traject 'Ban de band' bewijst dat de Zweedse band nog steeds gebruikt wordt en zich maar moeilijk laat afschaffen. Hetzelfde geldt voor andere voorbeelden in het boek, die zijn gebaseerd op praktijkvoorbeelden die nog altijd voorkomen.
Met het boek willen we begeleiders helpen om te gaan met dilemma’s. Want voor hen is het niet zo gemakkelijk om ‘het beter te weten’ zoals de recensent beweert. Ook is het niet eenvoudig om zaken bespreekbaar te maken in je team. Geschokt reageren op het zien van een tatoeage is helaas niet altijd een onwaarschijnlijke reactie. In de uitwerking van het voorbeeld staat dat de cliënt bij een keuze als deze zeggenschap heeft. Ons boek pretendeert begeleiders meer houvast te bieden, en op een eenvoudige manier inzicht te geven in de rechtspositie van cliënten.

Brenda Frederiks, universitair docent gezondheidsrecht Vrije Universiteit en Loes den Dulk, stichting Raad op Maat